Bölüm anahatları

  • İşletme Birleşmeleri (Merger)

    Birleşme iki şirketin bir araya gelerek yeni bir şirket oluşturması demektir. Birleşme

    bir şirketin başka bir şirketi satın alarak kendi bünyesine katma (acqusition)

    biçiminde olabileceği gibi bir şirketin başka bir şirket ile ortaklık temelinde birleşmesi

    (merger) biçiminde de olabilir.49 Her iki durumda da ortaya yeni bir şirket

    çıkmaktadır. Dünya çapında birleşme ve satın almaların sayısı 1980-1999 arasında

    % 42 artmış; değeri ise 1980’de küresel GSYİH’nın % 0.3’ü iken 1999’da %

    8’e ulaşmıştır.50 Telekomünikasyon, ulaşım, fi nansal hizmetler ve elektrik-gaz-su

    sağlama hizmetlerinde yapılan yeniden düzenlemelerin yarattığı fırsatlar, çoğu

    sektörde atıl kapasitenin olması, küresel pazarları fark eden işletmelerin büyüyebilme

    yarışı bu artışa neden olmuştur.51

    İşletme birleşmeleri dışsal büyüme yöntemlerinden birisidir. Birleşen işletmelerden

    biri hukuki ve ekonomik kişiliğini korurken diğeri bu niteliklerini kaybederek,

    tek raporlayan bir işletme olarak bir araya gelirler. Birleşen işletmelerin ortakları

    yeni oluşumun risklerini ve kazançlarını eşit şekilde üstlenirler ve işletmelerden

    hiçbiri diğerine göre üstünlük elde etmez. İşletmelerin tüzel kişilikleri sona ermekte,

    ortaya yeni bir işletme ve yeni bir tüzel kişilik çıkmaktadır. Her iki işletmede

    adını kaybederek yeni bir isim altında birleşirlerse, bu duruma hukuki bir kavram

    olan “konsolidasyon” adı verilmektedir. Alıcı ve satıcı yani birleşmede taraf olan

    işletmelerin yetkililerinin isteği ile başlatılan ve karşılıklı görüşerek, pazarlık yaparak,

    anlaşma ile sonuçlandırılan birleşmelere “Gönüllü” ya da “Dostça Şirket

    Birleşmesi” adı verilmektedir. Hedef olarak seçilen işletmenin yöneticilerinin karşı

    çıkmalarına rağmen, işletmenin hissedarlarına teklifte bulunarak, hisse senetlerinin

    satn alınmasıyla işletmenin ele geçirilmesine ise “Şirket Ele Geçirme (takeover)”

    adı verilmektedir.

    Birleşen işletmelerin amaçları; kâr elde etmek ve büyümek, sinerji yaratmak, birbirlerinin

    müşteri veri tabanlarını elde etmek, süreklilik sağlamak, toplumsal fayda

    sağlamaktır. Birleşme yaklaşık aynı büyüklükteki işletmeler arası birleşmeleri

    ifade etmektedir. İşletme birleşmeleri, bir işletmenin veya ortaklarının diğer bir

    işletmenin hisselerini veya net aktifl erini satın almasıdır. Örneğin Sears ve Kmart

    işletmeleri Wal-Mart ve diğer büyük perakendeci işletmeler ile rekabet edebilmek

    amacıyla birleşmişlerdir. Şirket ele geçirmeleri, sadece tamamen halka açılmış, hisse senetleri geniş bir kesim

    tarafından alınıp satılan şirketler için söz konusudur. Halka açılmamış işletmelerde bu

    tür ele geçirme imkanı hukuki olarak mümkün olmaz. 

    Birleşen işletmelerin pazarlama, satın alma, üretim, araştırma faaliyetlerinin etkinliği

    artar, üretim hattı genişletilir, borçlanma kapasitesi artar, dağıtım kanallarını

    kullanma imkanı oluşur, büyüme sağlanır, belirsizlik azaltılmış olur. KPMG

    Danışmanlık Şirketi tarafından yapılan bir araştırmaya göre şirket birleşmelerinin

    nedenleri; öncelikle yeni coğrafi pazarlara girerek yayılmak, şirketin hisse değerini

    ve böylece hissedarların servetini artırmaktır. Diğer nedenler; pazar payını

    yükseltmek, yeni mal ve hizmet üretmek, arz zinciri üzerinde kontrol sağlamaktır

    (Tablo 38). ABD’de faaliyet gösteren Hewitt Associates adlı şirketin 1998’de

    yaptığı araştırmaya göre de pazar payını artırmak birleşmelerin altında yatan en

    büyük neden olarak tespit edilmiştir. ABD’li şirketler için en başta gelen birleşme

    nedenleri yeni pazarlara girmek iken, Latin Amerika ülkeleri için pazar payını

    artırmak ve rekabet edebilir ölçek yakalamaktır.

    Günümüzde işletmeler sadece diğerinin yüksek teknoloji ile çalışan makinaları

    ve tesisleri için değil; elde tuttuğu patentler, müşterilerinin değeri, uzmanlık

    alanları, bilgi sermayesi ve çalışanlarının nitelikleri gibi nedenlerle de birleşme

    ya da satın alma yoluna girmektedir. Bir işletme, başka bir işletmenin entelektüel

    sermayesini ele geçirmek içinde birleşme stratejisini kullanabilir. Bilgisayar

    ve teknoloji şirketleri Cisco ile Lucent’in birleşmesi buna örnek verilebilir.